ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 4 ਨਵੰਬਰ, ਬੋਲੇ ਪੰਜਾਬ ਬਿਊਰੋ :
ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ 84,390 ਮੌਤਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੇ 707 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 122 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦਰ 40% ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸੀ।
ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ, 38 ਵਿੱਚੋਂ 37 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਦਰ 60% ਤੋਂ ਘੱਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ; ਝਾਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁਰੁੰਗ ਕੁਮੇ (Kurung Kumey) ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ, ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ 5% ਹੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿਹਤ ਸਰਵੇਖਣ (2019-21) ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਮੌਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ 70.8% ਹੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ—ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ 30% ਮੌਤਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ। ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ, ਮਰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 73% ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਕੜਾ 64% ਸੀ।
112 ‘ਆਕਾਂਖੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ’ (aspirational districts)—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਪੱਛੜੇ ਹੋਏ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ—ਵਿੱਚ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦਰ 54.4% ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੋਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ 73.7% ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 19.3 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅੰਕਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਹੈ ਕਿ ‘ਸਿਵਲ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਕੜਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ’ (CRVS) ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਪੰਚਾਇਤਾਂ, ਆਸ਼ਾ (ASHA) ਵਰਕਰਾਂ ਅਤੇ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
