ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 8 ਅਕਤੂਬਰ ,ਬੋਲੇ ਪੰਜਾਬ ਬਿਊਰੋ;
ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਵਿਦਵਾਨ, ਲੇਖਿਕਾ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਐਨ ਕਾਰਸਨ ਨੂੰ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਵਿਤਾ, ਵਾਰਤਕ, ਗਲਪ, ਗੈਰ-ਗਲਪ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਹੈਲਨ ਆਫ਼ ਟਰੌਏ’ ਅਤੇ ‘ਮੈਰਿਲਿਨ ਮੁਨਰੋ’ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਅਮਰੀਕੀ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮਾ ‘ਦਿ ਐਲ ਵਰਡ’ (The L Word) ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ‘ਸਵੀਡਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ’ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ 76 ਸਾਲਾ ਕਾਰਸਨ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਲੇਰ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸਮਕਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਸਿਰਜੇ ਹਨ।”
ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਨੋਬਲ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਉਹ ਤੀਜੀ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਅਤੇ ਐਲਿਸ ਮੁਨਰੋ (2013) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹਨ। ਕਾਰਸਨ ਪਿਛਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪੰਜਵੀਂ ਔਰਤ ਹਨ; ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2024 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੀ ਹਾਨ ਕਾਂਗ ਨੇ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਕਲਾਸੀਕਲ ਯੂਨਾਨੀ ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੁਚੀ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਝਲਕਦੇ ਹਨ। ਕਾਰਸਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਲੇਖਕਾਂ – ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਏਸਕਿਲਸ, ਯੂਰੀਪਿਡੀਜ਼, ਹੋਮਰ, ਸੈਫੋ, ਸੋਫੋਕਲਸ ਅਤੇ ਥੂਸੀਡਾਈਡਜ਼ (ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨ) ਅਤੇ ਕੈਟੂਲਸ (ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੋਮ) – ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ, ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਾਲੀਆ ਦੌਰ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਲਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਵਲਕਾਰ ਐਮਿਲੀ ਬ੍ਰੋਂਟੇ, ਕਵੀ ਜੌਨ ਕੀਟਸ, ਜਰਮਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਜਾਰਜ ਵਿਲਹੈਲਮ ਫਰੈਡਰਿਕ ਹੇਗਲ ਅਤੇ ਮਾਰਟਿਨ ਹਾਈਡੇਗਰ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਫ੍ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫਕਾ ਅਤੇ ਵਰਜੀਨੀਆ ਵੁਲਫ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕਾਰਸਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: “ਇਲੈਕਟਰਾ” (2001) – ਜੋ ਸੋਫੋਕਲਸ ਦੇ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਟਕ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ; “ਇਫ ਨੌਟ, ਵਿੰਟਰ” (2002) – ਜੋ ਯੂਨਾਨੀ ਕਵਿਤਰੀ ਸੈਫੋ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ; “ਗ੍ਰੀਫ ਲੈਸਨਜ਼” (2006) – ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੂਰੀਪੀਡੀਜ਼ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ “ਹੇਰਾਕਲਸ”, “ਹੇਕੁਬਾ”, “ਹਿਪੋਲਿਟਸ” ਅਤੇ “ਅਲਸੈਸਟਿਸ” ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ; “ਐਨ ਓਰੇਸਟੀਆ” (2009) – ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਏਸਕਿਲਸ ਦਾ “ਅਗਾਮੇਮਨੋਨ”, ਸੋਫੋਕਲਸ ਦਾ “ਇਲੈਕਟਰਾ” ਅਤੇ ਯੂਰੀਪੀਡੀਜ਼ ਦਾ “ਓਰੇਸਟਿਸ” ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; “ਇਫਿਗੇਨੀਆ ਅਮੰਗ ਦ ਟੌਰੀਅਨਜ਼” (ਯੂਰੀਪੀਡੀਜ਼); “ਐਂਟੀਗੋਨ” (2015); ਅਤੇ “ਬਾਕਾਈ” (2015) (ਯੂਰੀਪੀਡੀਜ਼ ਦੀ ਰਚਨਾ “ਦ ਬਾਕਾਈ”)।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਚਨਾ “ਈਰੋਸ ਦ ਬਿਟਰਸਵੀਟ: ਐਨ ਐਸੇ” (1986) ਸੀ। ਇਹ ਰਚਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 1981 ਦੇ ਡਾਕਟੋਰਲ ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ, “ਓਡੀ ਏਟ ਅਮੋ ਏਰਗੋ ਸਮ” (Odi et Amo Ergo Sum – ਭਾਵ “ਮੈਂ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਹਾਂ”) ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਸੋਧਿਆ ਹੋਇਆ ਰੂਪ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ‘ਈਰੋਸ’ (eros) ਜਾਂ ਪਿਆਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਵਰਣਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਇਸੇ ਰਚਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ “ਦ ਐਲ ਵਰਡ” (The L Word) ਲੜੀਵਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਪਾਤਰਾਂ ‘ਜੈਨੀ’ ਅਤੇ ‘ਮਰੀਨਾ’ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ “ਦ ਬਿਊਟੀ ਆਫ਼ ਦ ਹਸਬੈਂਡ: ਏ ਫਿਕਸ਼ਨਲ ਐਸੇ ਇਨ 29 ਟੈਂਗੋਜ਼” (2001) ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹ ਰਚਨਾ ਇੱਕ ਅਸਫਲ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕਾਮੁਕ, ਦਰਦਨਾਕ ਅਤੇ ਦਿਲ-ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕੀਟਸ (Keats) ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ “ਓਡ ਓਨ ਏ ਗ੍ਰੀਸ਼ੀਅਨ ਅਰਨ” (Ode on a Grecian Urn) ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ “ਮੈਨ ਇਨ ਦ ਆਫ ਆਵਰਜ਼” (Men in the Off Hours) ਦੀ ਵਾਰੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਛੋਟੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਕਾਵਿ-ਨਿਬੰਧਾਂ, ਕਬਰ-ਲੇਖਾਂ (epitaphs), ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ, ਸਕ੍ਰਿਪਟਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਭਿੰਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਲੇਖਕਾਂ ਤੇ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪੌਰਾਣਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਨਾ ਅਖਮਾਤੋਵਾ, ਅਰਸਤੂ, ਸੈਮੂਅਲ ਬੇਕੇਟ, ਬੀਥੋਵਨ, ਬਰਟੋਲਟ ਬ੍ਰੈਖ਼ਤ, ਕੈਥਰੀਨ ਡੇਨੇਵ, ਜੈਕ ਡੇਰੀਡਾ, ਰੇਨੇ ਡੇਕਾਰਟ, ਜੌਨ ਡਨ, ਜਾਰਜ ਏਲੀਅਟ, ਸਿਗਮੰਡ ਫਰਾਇਡ, ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ, ਈਡੀਪਸ, ਸ਼ੈਤਾਨ, ਸੁਕਰਾਤ, ਥੂਸੀਡਾਈਡਸ ਅਤੇ ਲਿਓ ਟਾਲਸਟਾਏ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
