20 ਤੋਂ 30 ਸਾਲ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ‘ਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਹੇ ਟਾਈਪ-2 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੇ ਮਾਮਲੇ; ਕਰੀਬ 50 ਫੀਸਦੀ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ
ਕੀ ਸਾਲ ‘ਚ 365 ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਿਰਫ਼ 52 ਇੰਸੁਲਿਨ ਟੀਕੇ ਹੋਣਗੇ ਗੇਮ ਚੇਂਜਰ? ਪੀ.ਜੀ.ਆਈ. ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਭਾਗ ਮੁਖੀ ਡਾ. ਅਨਿਲ ਭੰਸਾਲੀ ਨੇ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਰਿਮਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਦਿੱਤੀ ਅਹਿਮ ਜਾਣਕਾਰੀ
90 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੈਲਟ ਸਾਈਜ਼ ਮੋਟਾਪੇ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦਾ ਖਤਰਾ
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 12 ਨਵੰਬਰ ,ਬੋਲੇ ਪੰਜਾਬ ਬਿਊਰੋ
ਭਾਰਤ ‘ਚ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗੰਭੀਰ ਸਿਹਤ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ‘ਚ ਇਸ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ‘ਚ ਭਾਰੀ ਵਾਧਾ ਹੋਣ ਦਾ ਖਦਸ਼ਾ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਲ 2050 ਤੱਕ ਦੁਨੀਆਂ ‘ਚ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 853 ਮਿਲੀਅਨ (85.3 ਕਰੋੜ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵੱਧਦੇ ਖਤਰੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਵਾਲ ਉੱਠ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਭਵਿੱਖ ‘ਚ ਟਾਈਪ-1 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਇੰਸੁਲਿਨ ਇਲਾਜ ਦੇ ਖੇਤਰ ‘ਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਗੇਮ ਚੇਂਜਰ ਸਾਬਤ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਟੀਕਾ ਲੈਣ ਦੀ ਲੋੜ ਘੱਟ ਕੇ ਹਫ਼ਤੇ ‘ਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਟੀਕੇ ਤੱਕ ਰਹਿ ਜਾਵੇ।
ਪੀ.ਜੀ.ਆਈ. ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਐਂਡੋਕਰੀਨੋਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜੀਨੀ ਹੈਲਥ ਡਾ. ਅਨਿਲ ਭੰਸਾਲੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਮਧੂਮੇਹ ਦਿਵਸ ਦੇ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪ੍ਰੈਸ ਕਲੱਬ ‘ਚ ਆਯੋਜਿਤ ਮੀਡੀਆ ਸੰਵਾਦ ਦੌਰਾਨ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ, ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਰਿਮਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਰਿਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ‘ਚ ਲਗਾਤਾਰ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
50 ਫੀਸਦੀ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਹੈ
ਡਾ. ਭੰਸਾਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਰੀਬ 50 ਫੀਸਦੀ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਪਤਾ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਰ ਨਾਗਰਿਕ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਵਿਅਸਤ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਜਿਊਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿਯਮਿਤ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ‘ਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ 20 ਤੋਂ 30 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਟਾਈਪ-2 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਟਾਈਪ-1 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਆਟੋਇਮਿਊਨ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ। ਟਾਈਪ-2 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੇ ਵੱਧਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਪਿੱਛੇ ਗਲਤ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਅਸਿਹਤਮੰਦ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧਦਾ ਭਾਰ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਜੀਨਜ਼ ਨਹੀਂ ਬਦਲ ਸਕਦੇ, ਪਰ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨਾ ਸਾਡੇ ਹੱਥ ‘ਚ ਹੈ।
ਜੰਕ ਫੂਡ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਬੈਠੇ ਰਹਿਣਾ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦੁਸ਼ਮਣ
ਡਾ. ਭੰਸਾਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਖਰਾਬ ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸੈਡੈਂਟਰੀ ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਯਾਨੀ ਲਗਾਤਾਰ ਬੈਠੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਆਦਤ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹਨ। ਸਹੀ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਢਿੱਡ ਭਰ ਕੇ ਖਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਭਾਰ ਕੰਟਰੋਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਨਹੈਲਦੀ ਫੂਡ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵੀ ਸਰੀਰ ‘ਚ ਬੇਲੋੜੀ ਕੈਲੋਰੀ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਵੀ ਪੈਦਲ ਚੱਲਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬੈਠੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਆਦਤ ਨੇ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਘੱਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਲਈ ਤੰਬਾਕੂ ਵਰਗੀ ਗੰਭੀਰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੱਸਿਆ।
ਦੁਬਲੇ-ਪਤਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦਾ ਖਤਰਾ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਗਲਤ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਮੋਟੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਬੀ.ਐਮ.ਆਈ. (18 ਤੋਂ 23) ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਟਾਈਪ-2 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਭਾਰਤੀਆਂ ‘ਚ ਢਿੱਡ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਚਰਬੀ ਮੈਟਾਬੋਲਿਕ ਖਤਰਾ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰ ਦਾ ਕੁੱਲ ਭਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਮਰ ਦੇ ਘੇਰੇ ਅਤੇ ਢਿੱਡ ਦੀ ਚਰਬੀ ‘ਤੇ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਪੈਕਟ ‘ਤੇ ਨਿਊਟ੍ਰੀਸ਼ਨ ਲੇਬਲਿੰਗ ਜ਼ਰੂਰੀ
ਡਾ. ਭੰਸਾਲੀ ਨੇ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪੈਕਿੰਗ ‘ਤੇ ਨਿਊਟ੍ਰੀਸ਼ਨ ਲੇਬਲਿੰਗ ਨੂੰ ਅਹਿਮ ਕਦਮ ਦੱਸਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣ ‘ਚ ਮਦਦ ਮਿਲੇਗੀ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਖਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ‘ਚ ਕਿੰਨੀ ਕੈਲੋਰੀ, ਸ਼ੂਗਰ ਅਤੇ ਫੈਟ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਚੀਨੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਗੁੜ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਵੀ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਸਰੋਤ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚੀਨੀ, ਗੁੜ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਵਰਗੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ‘ਚ ਵਾਧੂ ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਸੇਵਨ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਿਠਾਈਆਂ, ਕਾਰਬੋਨੇਟਿਡ ਡਰਿੰਕਸ ਅਤੇ ਹਾਈ ਫਰੂਕਟੋਜ਼ ਵਾਲੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਬਿਹਤਰ ਹੈ।
ਅੰਬ, ਕੇਲਾ ਅਤੇ ਅੰਗੂਰ ਵਰਗੇ ਮਿੱਠੇ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ‘ਚ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੇਬ, ਨਾਸ਼ਪਾਤੀ ਅਤੇ ਸੰਤਰੇ ਵਰਗੇ ਫਲ ਵੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਮਾਤਰਾ ‘ਚ ਖਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਾਬਤ ਫਲ ਜੂਸ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ‘ਚ ਮੌਜੂਦ ਫਾਈਬਰ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਸੋਖਣ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਵਾਧੂ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਫੈਟ ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਬਣੀ ਸਮੂਦੀ ‘ਚ ਕੈਲੋਰੀ, ਫੈਟ ਅਤੇ ਸ਼ੂਗਰ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵੱਧ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਰਿਮਿਸ਼ਨ ‘ਚ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣਾ ਅਹਿਮ
ਡਾ. ਭੰਸਾਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਟਾਈਪ-2 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਵੱਧ ਭਾਰ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ‘ਚ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਨਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਫਾਇਦਾ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ‘ਚ ਖਾਣ-ਪੀਣ ‘ਚ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਕਸਰਤ ਰਾਹੀਂ ਰਿਮਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਬਿਹਤਰ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਡਾਈਟ ‘ਚ ਅਨਹੈਲਦੀ ਫੈਟ ਅਤੇ ਰਿਫਾਇੰਡ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ ਘੱਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਫਾਈਬਰ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਾਉਣ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ ਅਕਸਰ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਿਆਂ ਹੀ ਚੀਨੀ, ਚੌਲ ਅਤੇ ਆਲੂ ਸਮੇਤ ਲਗਭਗ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਖਾਣੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੰਨੀ ਸਖਤ ਡਾਈਟ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬੇਲੋੜੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸੰਤੁਲਿਤ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਡਾਈਟ ਅਪਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਡਾ. ਭੰਸਾਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਪਛਾਣ, ਭਾਰ ਕੰਟਰੋਲ, ਸੰਤੁਲਿਤ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਰਾਹੀਂ ਟਾਈਪ-2 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ‘ਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੱਥ: ਹਫ਼ਤੇ ‘ਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੰਸੁਲਿਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਝ ਨਵੀਆਂ ਫਾਰਮੂਲੇਸ਼ਨਾਂ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਕਲੀਨਿਕਲ ਵਰਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ, ਪਰ 365 ਬਨਾਮ 52 ਟੀਕਿਆਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਸਾਰੇ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਡਾ. ਭੰਸਾਲੀ ਦੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਬਿਆਨ ਅਤੇ ਸਬੰਧਤ ਦਵਾਈ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਦਾਅਵੇ ਵਜੋਂ ਛਾਪਣਾ ਠੀਕ ਹੋਵੇਗਾ।
