ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ 22 ਨਵੰਬਰ ,ਬੋਲੇ ਪੰਜਾਬ ਬਿਊਰੋ;
ਸਥਾਨਕ ਮੀਡੀਆ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਸ਼ਹਿਰ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਹਵਾ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੂਚਕਾਂਕ (AQI) 500 ਤੋਂ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ‘ਡਾਨ’ (Dawn) ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਐਤਵਾਰ ਸਵੇਰੇ 9 ਵਜੇ ਤੋਂ 10 ਵਜੇ (ਸਥਾਨਕ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਾਹੌਰ ਦਾ AQI 537 ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰ ‘ਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਹਵਾ ਦੀ ਇਸ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੂੰ ‘ਖ਼ਤਰਨਾਕ’ (hazardous) ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਵਿਸ ਹਵਾ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨਿਗਰਾਨੀ ਸੰਸਥਾ ‘IQAir’ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ 10 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗੋਧਾ (392), ਫੈਸਲਾਬਾਦ (338), ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ (347), ਸਿਆਲਕੋਟ (181) ਅਤੇ ਬਹਾਵਲਪੁਰ (536) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਲਾਹੌਰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਇੱਥੇ AQI 266 ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਇਹ 465 ਸੀ।
ਪੰਜਾਬ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਰੋਤਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਟਾਂ ਦੇ ਭੱਠਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਗੜ ਰਹੀ ਹੈ। ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਨੇ 1 ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ 18 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਇੱਟਾਂ ਦੇ ਭੱਠਿਆਂ ਦੀਆਂ 84,370 ਜਾਂਚਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ 1,429 ਭੱਠਿਆਂ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, 968 ਨੂੰ ਸੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ 1,248 ਐਫ.ਆਈ.ਆਰ. (FIRs) ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ‘ਡਾਨ’ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ‘ਤੇ 178 ਮਿਲੀਅਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਰੁਪਏ (PKR) ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਵੀ ਲਗਾਇਆ ਹੈ।
ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ, ‘ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਏਅਰ ਕੁਆਲਿਟੀ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ’ (PAQI) ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕਾਰਨ ਔਸਤ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 3.9 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 1,28,000 ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ (GDP) ਦੇ 6.5 ਫੀਸਦੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਆਰਥਿਕ ਬੋਝ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹਵਾ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਵਿਤ ਉਮਰ (life expectancy) ਸੱਤ ਸਾਲ ਤੱਕ ਘਟ ਸਕਦੀ ਹੈ।
‘ਅਨਵੇਲਿੰਗ ਪਾਕਿਸਤਾਨਜ਼ ਏਅਰ ਪੋਲਿਊਸ਼ਨ: ਏ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਰਿਪੋਰਟ ਆਨ ਹੈਲਥ ਰਿਸਕਸ, ਸੋਰਸਿਜ਼, ਐਂਡ ਸਲਿਊਸ਼ਨਜ਼’ (Unveiling Pakistan’s Air Pollution: A National Landscape Report on Health Risks, Sources, and Solutions) ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਖੇਤਰੀ ‘ਨਿਕਾਸ ਸੂਚੀ’ (emissions inventory) ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਰਾਚੀ, ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਪੈਟਰਨਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ‘ਦਿ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ’ (The Express Tribune) ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਸ਼ਹਿਰ ਲਈ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਉਪਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ 50 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
‘ਦਿ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ’ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਸ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ, ਬਰੀਕ ਕਣ (PM2.5), ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਆਕਸਾਈਡ (NOx) ਅਤੇ ਸਲਫਰ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ (SO2) ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ (airsheds) ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ (sectors) ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ PM2.5 ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਔਸਤ ਮਾਤਰਾ 110 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਘਣ ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਪੰਜ ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਘਣ ਮੀਟਰ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਸੀਮਾ ਤੋਂ 22 ਗੁਣਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ।ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੱਧਰਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਵਿਤ ਉਮਰ ਸੱਤ ਸਾਲ ਤੱਕ ਘਟ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ PM2.5 ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਲਈ ‘ਆਵਾਜਾਈ’ (transport) ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਦਯੋਗਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ 28 ਫੀਸਦੀ ਅਤੇ ਇੱਟਾਂ ਦੇ ਭੱਠਿਆਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ 17 ਫੀਸਦੀ ਹੈ।ਇਹ ਸਰੋਤ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਕਣਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ (particulate pollution) ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮੀ ਹਾਲਾਤ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।












